یکی از راه حل ها برای تدبیر معضل معماری امروزی ایران که آن را از محتوا و مفاهیم عالی تهی کرده و با چالش مواجه ساخته است، برقراری پیوند با معماری گذشته و تداوم آن است. تحقیق حاضر به چگونگی احیای گنبد به عنوان عنصری از هویت معماری ایران می پردازد. به همین منظور عنصر گنبد، از جنبه های گوناگون و با استفاده از روش توصیفی - تحلیلی و مقایسه ای و ابزار کتابخانه ای، بررسی شده است. نتیجه این که گنبد ایرانی، دارای شاخصه هایی نظیر پشتوانه اصیل تاریخی و زیبایی شناسانه، مقاومت ذاتی هندسی به لحاظ نیارش و هم چنین خنک نگه داشتن فضای تحت پوشش آن در فصول گرم سال در نواحی اقلیمی گرم و خشک ایران در گذشته، است که موجب هویت بخشی به معماری نواحی مرکزی ایران می شود. بازشناسی این شاخصه ها به احیای این عنصر در معماری معاصر کمک خواهد کرد.

سه گنبد یکی از بناهای دورۀ سلجوقی است که به رغم داشتن ویژگی های خاص این دوره، چندان موردمطالعهقرار نگرفته است. تزیینات هندسی، کتیبه های کوفی در کنار سایر مشخصه های معماری، این بنا را به عنوان یکی از مصادیق بناهای آرامگاهی قرن ششم قرار داده است. اگرچه این بنا از حیث تزیینات و متن کتیبه ها توسط پژوهشگران پیشین تا حدودی مورد توجهقرارگرفته، اطلاعات محدودی در ارتباط با ساختار معماری آن در دسترس است. با توجه به اینکه برخی عناصر معماری مقابر، به ویژه پوشش خارجی آن ها، در اثر بی توجهی در طول سال ها دچار تغییراتی شده اند، سؤالی که در این پژوهش مطرح می شود این است که ویژگی های معماری گنبد خارجی برج مقبرۀ سه گنبد به چه صورت بوده است؟ در این راستا هدف از این مطالعه، بررسی ساختار کالبد کنونی برج سه گنبد و بازشناسی ویژگی های شکلی، هندسی و تناسبات آن برایدست یافتن به ساختار اصلی بنا و درنهایتبازآفرینی بخش تخریب شدۀ بنا یعنی «خود» گنبد است. در این مقاله، یافته های حاصل از تحقیقات میدانی و مطالعات کتابخانه ای در قیاس با نمونه های هم عصر و همسان مورد ارزیابی قرار گرفت. ازطرفی با نگاهی جزئی تر، تحلیل های هندسی برای ارزیابی تناسبات سه گنبد در انطباق با برج مقبره های منطقه، در شکل گیری الگویی بدیع از نظام هندسی در این بناها و ویژگی های بارز پوشش خارجی آن هامؤثر واقع شد. بر همین اساس، بر مبنای تحولات کالبدی صورت گرفته در برج مقبرۀسه گنبد و وجوه مشترک ساختار معماری و هندسی آن با نمونه های مشابه، می توان به این نتیجه رسید که این بنا نیز درگذشته دارای گنبد خارجی، احتمالاًبه صورت رُک، بوده است.

ترسیب کربن در خاک از طریق احیای مرتع و کاشت گیاهان جدید، از نظر اقتصادی یکی از عملی ترین راه کارها برای کاهش دی اکسیدکربن اتمسفری می باشد. مطالعه در مورد هزینه ترسیب کربن و شناسایی گونه گیاهی با هزینه پایین از نظر ترسیب کربن برای توصیه گونه کم هزینه در احیای مراتع ضرورت دارد. به این منظور در منطقه چپرقویمه گنبد جنبه های اقتصادی هزینه ترسیب کربن خاک توسط دو گونه آتریپلکس لنتی فورمیس و آگروپایرون الونگاتم در دو سایت مرتعی کاشت شده ارزیابی گردید. به این ترتیب که با نمونه برداری تصادفی از خاک دو سایت تحت کاشت گونه ها و اندازه گیری کربن آن در آزمایشگاه و مقایسه با کربن خاک سایت شاهد میزان کربن ترسیب شده سالانه در هر هکتار به دست آمد. سپس با استفاده از داده های مربوط به هزینه و سودهای احیای مراتع مربوط به کاشت گونه ها که از کتابچه های مرتع داری و مصاحبه با کارشناسان مربوطه به دست آمده بودند، هزینه نهایی سالانه ترسیب هر تن کربن توسط هر دو گونه مشخص گردید. نتایج کلی ارزیابی این پژوهش نشان داد، که احیای مراتع مورد مطالعه تحت کاشت آتریپلکس و آگروپایرون در هر هکتار از خاک عرصه به ترتیب در حدود 21.974 و 12.872 تن کربن ذخیره کرده است. از نظر اقتصادی هزینه ترسیب سالانه هر تن کربن در خاک سایت آتریپلکس 17056172 ریال و برای آگروپایرون در حدود 20115109 ریال می باشد بنابراین آتریپلکس گونه مفید و ارزان تری در امر احیای مراتع منطقه از دیدگاه ترسیب کربن خاک است و ادامه احیای منطقه از طریق کاشت گونه آتریپلکس هزینه کمی را برای ترسیب کربن خاک در بر خواهد داشت.

گاه در ازدحام خطوط صاف، کشیده و بی انحنای معماری امروز که سر به فلک کشیده اند و باز به مدد خطی دیگر و زاویه ای عمود، بی روح و بی اشاره ساکن گشته اند، گم می شوی، خود که هیچ، گاه فلسفه خود را هم گم می کنی و لابلای این همه قانون بشری بی انعطاف که خط به خط یا متقاطع و موازی، با رنگ های سرد و بی روح صف کشیده اند، حیران از بی اتصالی این همه موجودیت به یک وجود مطلق می مانی...

در این گزارش سفر و بازدید، یکی از بزرگترین کارهای معماری قرن بیستم که آخرین آنها نیز هست معرفی شده است. این بنا که برای برگزاری جشن های آغاز هزاره سوم در لندن طراحی و اجرا شد، و درست در ماه دسامبر 1999 به پایان رسید با استفاده از جدیدترین فن آوری سازه و معماری یعنی سیستم کابل و پوشش غشائی خلق گردیده است، و به همین دلیل به جامعه معماری ایران معرفی می گردد.

شاخص ترین اثر تمدنی ایران در عصر اسلامی با عنوان بلندترین گنبد آجری جهان 700 سال است که در بین دشت وسیع بادخیزی با اقلیم سخت با عظمت و پایدار خودنمایی می کند. راز پایداری این بنا در میان جریانات هوایی حاصل از جغرافیای منطقه، بدون تردید ناشی از به کارگیری سازه ای کاملا مهندسی شده بر پایه علم آیرودینامیک در معماری آن است. این علم امروزه جهت استقامت و پایداری بناها در سازه های عمرانی به کار گرفته می شود. پژوهش حاضر با اتکا بر آسیب ها و فرسایش های ناشی از جریانات هوایی و شرایط اقلیمی بر روی بنای سلطانیه به طرح این موضوع پرداخته است. روش تحقیق به کار رفته در این پژوهش، تحلیلی-توصیفی همراه با مطالعات آزمایشگاهی و کتابخانه ای می باشد. روش و ابزار مورد استفاده، بررسی اسناد و مدارک مکتوب، مطالعات میدانی و آزمایشگاهی است. نتایج بررسی ها حاکی از آن است که انتخاب ایوان های تو در تو در طبقه فوقانی بنا در طرحی 8 هشت ضلعی در راستای باد غالب منطقه و حضور پنجره در هر ضلع از این ایوان کاملا براساس شناخت اقلیم منطقه، مقاومت هوا و تاثیرات ناشی از آن طراحی گردیده و معماران بنای سلطانیه با آگاهی به قوانین و اصول آیرودینامیک این سازه عظیم را تا به امروز برقرار داشته است. اهداف پژوهش: بررسی جایگاه علم مهندسی سیالات در بقای بلندترین گنبد آجری جهان(گنبد سلطانیه). آشنایی با هییت ظاهری بنای گنبد سلطانیه و ملاحظات تاثیر جریانات جوی بر آن. سوالات پژوهش: جایگاه علم مهندسی سیالات در بلندترین گنبد آجری جهان (گنبد سلطانیه) چگونه است؟ مختصات شکل ظاهری بنای گنبد سلطانیه و ملاحظات تاثیر جریانات جوی بر آن چگونه است؟

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.